Kroczewo

Jeśli wybiorą się Państwo w weekendową podróż ze stolicy w kierunku Gdańska słynną ?siódemką?, warto na chwilę zatrzymać się w nieodległym od stolicy Kroczewie. Jest to jedno z takich miejsc, których nazwa ? jeśli nie mamy tu krewnych lub znajomych, nie za wiele lub nic nam nie powie, więc na ogół mijamy je bez większego zainteresowania.

A tymczasem, KROCZEWO, jak każde inne miejsce na ziemi, ma swoją historię i na szczęście, jej ślady jeszcze się tu zachowały. A wśród nich:
Kościół parafialny pod wezwaniem Matki  Boskiej  Bolesnej

Kroczewo

Obecny trzynawowy, murowany kościół pod wezwaniem Matki Boskiej  Bolesnej, dawniej św. Jana Chrzciciela wzniósł w latach 1918-1921 ks. Paweł Chodkowski, według projektu architekta Hugona Kudera, (z wykorzystaniem krótkiego prostokątnego prezbiterium z węższą półkolistą apsydą oraz zakrystią od pd i kaplicą ? pochodzących z pierwotnego kościoła). Konsekracji dokonał 31 maja 1928 r. bp Leon Wetmański.  W 1938 r. Władysław Drapiewski wykonał polichromię wnętrza.  
Parafia pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela powstała w początkach XIV w., choć pierwsza wzmianka o kościele pochodzi dopiero z 1424 r. Zapewne w połowie XVI w. wzniesiono murowane prezbiterium z apsydą, zakrystią i kaplicą oraz drewnianą nawą (spalona w 1705 r., zastąpiona kolejną w 1746 r., wielokrotnie odbudowywana przetrwała aż do 1914 roku). Z wizytacji z 1599 r. wiadomo, że kościół był konsekrowany i miał cztery ołtarze. Po pożarze z 1705 r. odbudował go w 1746 r. Jan Mikulski, podczaszy nowogrodzki, z ks. Maciejem Chmielewskim, proboszczem kroczewskim.  Kościół wyposażony był w trzy ołtarze: ołtarz wielki poświęcony św. Janowi Chrzcicielowi oraz dwa boczne: Matki Boskiej Bolesnej i św. Mikołaja.
W swojej historii kroczewski kościół miał kilka projektów odbudowy. Autorem jednej z nich był Józef Gałęzowski (1911). Jednak z racji kontynuacji w 1912 r. budowy silnych fortyfikacji w pobliżu Kroczewa, władze nie zezwoliły na realizację jego projektu. Kolejny projekt autorstwa architekta powiatowego z płońska Księżopolskiego zaczęto realizować w 1914 r., niestety wybuch I wojny światowej przerwał budowę. Po wojnie zapadła decyzja o budowie kościoła w całości murowanego. Kolejny projekt warszawskiego architekta ? Hugona Kudera (1918 r.) zakładał wzbogacenie fasady kościoła o ponad 40-metrową wieżę. Budowę realizowano w latach 1918-1921, jednak nie zrealizowano projektowanej wieży w zamierzonym kształcie. Okres II wojny światowej mógł zakończyć żywot świątyni, ponieważ pod koniec wojny Niemcy przygotowali kościół do wysadzenia, jednak zamiar ten udaremnił jeden z robotników, przecinając kable.
Z czasem powrócono do koncepcji dokończenia wieży, zgodnie z pierwotnym projektem Hugona Kudera z 1918 r. Niestety względy militarne, jakimi były: obecność w Kroczewie lotniska polowego i bliskość lotniska w Modlinie, wymogły potrzebę odejścia od wysokości i proporcji wieży. Powstał więc kolejny projekt odbudowy, opracowany w 1979 r. przez Stanisława Marzyńskiego. Projekt odchodził znacznie od pierwowzoru, m.in. rezygnował ze strzelistości wieży i bogatego hełmu na rzecz form bardziej przysadzistych.  Projekt ten doczekał się realizacji dopiero z początkiem lat 90-tych XX w., kiedy pod kierunkiem nowego proboszcza  przystąpiono do niedokończonej budowy. Tym razem jednak szczupłoś środków finansowych zdecydowała o rezygnacji z wielu detali, a można powiedzieć nawet ? na redukcję tego i tak bardzo okrojonego projektu.
I tak oto splot wielu okoliczności - nie tylko zawirowania historii, finanse ale w tym przypadku także położenie geograficzne stworzyły ostateczny kształt budowli.

pozostałość  zespołu  podworskiego
Niestety nie zachował się istniejący tu niegdyś wspaniały dwór, własność  rodziny Czarnowskich herbu Grabie, gospodarzących nie tylko w Kroczewie, ale także w sąsiednich folwarkach Złotopolice, Strubiny, Sobole, Gostolin czy w leżącym po drugiej stronie Wisły Secyminie. W źródłach spotkać można zapisy, że zapraszano tu m.in. Henryka Sienkiewicza. Urodził się tu też współtwórca polskiej szkoły socjologii, Stefan Czarnowski (1879-1937).
Zarówno dwór jak i towarzyszące mu zabudowania gospodarcze wysadzili w powietrze wycofujący się w styczniu 1945 r. Niemcy. Świetność dworu, po którym pozostały jedynie fundamenty, możemy podziwiać już tylko na fotografiach znajdujących się między innymi w zbiorach Muzeum Diecezjalnego w Płocku. Śladem po dawnej świetności Kroczewa, który dotrwał do naszych czasów jest zachowany główny zarys imponującego niegdyś parku krajobrazowego z systemem dwóch stawów połączonych stumetrowym kanałem Dziś, co z przykrością należy stwierdzić - pozbawiony jest należytej opieki i znacznie zdewastowany.

Kroczewo

Miłośników historii oraz sztuki sepulkralnej zapraszamy jeszcze na mały spacer po miejscowym cmentarzu parafialnym. Odnajdą tu Państwo grobowce właścicieli miejscowych dóbr. Zachowała się duża ilość przepięknych XIX-wiecznych nagrobków i krzyży wykutych z granitu, piaskowca, marmuru. Na uwagę zasługują piękne kute żeliwne krzyże.

Kroczewo

Podążając  dalej drogą nr 7 w kierunku północnym dojedziemy do miejscowości gminnej Załuski i tam warto skręcić do miejscowości ZDUNOWO. Droga zaprowadzi nas do bramy, za którą powita nas  zespół pałacowo-parkowy

Zdunowo

Pałac w stylu neobarokowym z elementami secesyjnymi wzniesiony w latach 1905-1910 jako rezydencja ziemiańska dla właścicieli okolicznych dóbr, Stanisława i Cecylii Jaworowskich herbu Lubicz. Usytuowany w pięknym parku krajobrazowym ze stawami. Skomponowany w stylu późnego baroku zaprojektowany był w kręgu wiedeńskiego atelier architektonicznego Fellner & Helmer. W czasie okupacji użytkowany przez Niemców. W 1946 roku na mocy dekretu o reformie rolnej majątek został przejęty przez Skarb Państwa. Początkowo stacjonowały w nim wojska radzieckie, później stał się siedzibą Wojska Polskiego. Kolejnymi użytkownikami byli Dom Dziecka, Szkoła Podstawowa, Szkoła Ogrodnicza, a ostatecznie Kombinat Rolny w Nacpolsku. W 1980 roku zespół pałacowo - parkowy w Zdunowie wpisano do rejestru zabytków. Pozostawione przez wiele lat bez opieki, pałac i park popadły w ruinę. W czerwcu 1989 majątek został kupiony przez osoby prywatne. W chwili przekazania był doszczętnie zdewastowany. Odbudowany po pożarze z 2002 r.

Obecni właściciele przeprowadzili gruntowny remont pałacu. Zrewaloryzowano park i stawy, przywracając im dawną świetność. W roku 2009 ukończono remont i modernizację pałacu. W tym samym roku Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nagrodził rewaloryzację pałacu w konkursie ?Zabytek zadbany?.

Zdunowo

Obiekt jest dostępny dla odwiedzających, więc można tu odpocząć, usłyszeć o historii odbudowy, podziwiając nie tylko z wnętrza pałacu piękny park, zachęcający do spaceru. Stąd, nasyceni historią (oraz posileni pysznym chlebkiem wypiekanym na miejscu!) możecie Państwo spokojnie kontynuować swoją podróż.

Polecamy również:

muwz_g
bskz_g
mkdn_g
muwz_g