Budynek Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w rejestrze zabytków

poniedziałek, 24 czerwca 2019 15:36

Podjąłem decyzję o wpisaniu do rejestru zabytków budynku Akademii Muzycznej, ob. Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina, wzniesionego w latach 1959-1966, wg projektu architektów: Witolda Benedek, Stanisława Niewiadomskiego, Władysława Strumiłły oraz – na etapie konkursu i projektu wstępnego – Stefana Sienickiego, położonego przy ul. Okólnik 2 w Warszawie, z uwagi na zachowane wartości artystyczne, historyczne i naukowe.

W 1954 r. Oddział Warszawskiego Stowarzyszenia Architektów Polskich (SARP) na zlecenie Ministerstwa Kultury i Sztuki (MKiS) zorganizował konkurs powszechny nr 208, na projekt Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej (później Akademii Muzycznej, ob. Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina) w Warszawie. Celem konkursu było harmonijne wpisanie gmachu w istniejącą zabudowę, z zachowaniem od strony wschodniej tarasu widokowego i skweru o charakterze rekreacyjnym (ob. Skwer Bohdana Wodiczki), z charakterystycznym spadkiem terenu wzdłuż ulicy Szczyglej.

Pierwszą nagrodę otrzymała koncepcja Witolda Benedek, Stanisława Niewiadomskiego, Władysława Strumiłły, Stefana Sienickiego oraz akustyka Zbigniewa Michejdy. Nagrodzony plan koncepcyjny przekształcany był wielokrotnie na etapie projektu wstępnego, technicznego i realizacyjnego, a wprowadzane zmiany miały na celu znalezienie najlepszych rozwiązań w zakresie programu funkcjonalnego, rozwiązań technicznych i przestrzennych, a także spełnienie wysokich wymagań akustycznych, izolacyjnych i materiałowych stawianych przez przyszłego użytkownika. Na potrzeby projektu wykonano analizy źródeł dźwięku i określono wymagane wartości izolacyjne wszystkich przegród. Elementy te miały wpływ na wybór rozwiązań konstrukcyjnych oraz zastosowanej izolacji przeciwdźwiękowej oraz przeciwdrganiowej. Autorami projektu realizacyjnego byli Witold Benedek, Stanisław Niewiadomski i Władysław Strumiłło, natomiast konstrukcji inż. Stanisław Dziugiełł i Jerzy Urban. Za rozwiązania akustyczne na etapie realizacji odpowiadał dr inż. Witold Straszewicz, W. Sadowski, H. Rowiński, natomiast elektroakustyki inż. T. Siemasz i J. Sielużycki. Projekt realizacyjny opracowywano w Zakładzie Projektowania Gmachów Użyteczności Publicznej, w ramach Gospodarstw Pomocniczych Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej (kier. Bohdan Pniewski). Projekt wnętrz, uwzględniający m.in. rodzaje materiałów, kolorystykę, relacje i proporcje poszczególnych elementów technicznych i akustycznych przygotowano w Pracowni Sztuk Plastycznych Politechniki Warszawskiej, w Biurze Studiów i Projektów (opr. akustyczne), a także w SPP „Projekt”, w Biurze Projektów Polskiego Radia i Telewizji oraz w Warszawskim Biurze Projektów Budownictwa Przemysłowego.

Prace budowlane rozpoczęto w 1959 r., po włączeniu budowy do planu inwestycyjnego MKiS, a pierwsze pomieszczenia oddano do użytku w 1963 r. Realizację zakończono w 1966 r. W latach 80. XX w. usunięto pochylnię łączącą taras przy elewacji wschodniej ze skwerem za budynkiem. Kolejne zmiany miały miejsce w latach 90. XX w. (wymiana części okładziny elewacji, przekształcenia wnętrz). Od początku XXI w. dokonywane są systematyczne modernizacje poszczególnych pomieszczeń i instalacji, jednak pomimo wprowadzonych zmian, pierwotna koncepcja architektoniczna i funkcjonalna obiektu jest wciąż czytelna.

Gmach d. Akademii Muzycznej to zwarta, prostokątna bryła, o trzech kondygnacjach nadziemnych i dwóch podziemnych. Budynek jest zbudowany z czterech skrzydeł tworzących wewnętrzny, rekreacyjny dziedziniec otwarty na park dzięki wprowadzeniu we wschodnim skrzydle wspartych na filarach podcieni oraz schodów. Dach budynku jest płaski, z niewielką nadwyżką w południowym skrzydle. Główne wejście do budynku, zaakcentowane dwukondygnacyjnym, prostokątnym wykuszem Sali Kameralnej, o płynnej linii, znajduje się w skrzydle zachodnim. Elewacje opracowane zostały za pomocą okładziny kamiennej, na kondygnacjach nadziemnych zastosowano okładzinę ze szlifowanych płyt piaskowca oraz tynki fakturowe. Horyzontalizm bryły podkreślony został za pomocą schodów, tarasów przed i za budynkiem, prostego gzymsu wieńczącego i wykonanych w tynku pasów akcentujących stropy kondygnacji, a także poziomy układ okien w elewacjach od strony północnej, wschodniej i południowej drugiej i trzeciej kondygnacji nadziemnej. Podziały te równoważą elementy wertykalne: filary międzyokienne w elewacji zachodniej oraz od strony dziedzińca, pionowy układ okien pierwszej kondygnacji nadziemnej i bocznych klatek schodowych, artykulację przeszkleń głównej klatki schodowej od strony dziedzińca.

Budynek Uniwersytetu Muzycznego przy ul. Okólnik 2 w Warszawie stanowi wybitny przykład powojennej architektury modernistycznej. Koncepcja architektoniczna, nagrodzona w konkursie architektonicznym w 1955 r., zdecydowanie wyprzedzała ówczesne trendy w polskim budownictwie publicznym. Budynek łączyć miał funkcję uczelni z przestrzenią koncertową, co znalazło odzwierciedlenie w jego układzie funkcjonalno-przestrzennym. Na potrzeby otwartych dla publiczności koncertów przewidziano kilka pomieszczeń. Były to: główna Sala koncertowa, Sala kameralna im. H. Melcera, Studio operowe ob. Sala operowa im. St. Moniuszki oraz audytorium przedmiotów zbiorowych, ob. Sala audytoryjno-kinowa im. Karola Szymanowskiego. Pod dziedzińcem budynku zlokalizowano natomiast dwupoziomowe profesjonalne studia nagraniowe S1, S2 i S3 wraz z zapleczem technicznym koniecznym do ich obsługi.

Zaprojektowany wystrój wnętrz d. Akademii Muzycznej charakteryzował się spójną formą. Podstawowa gama kolorystyczna ograniczona została do bieli i czerni zestawionych z drewnem w kolorze jesionu (ciepłego brązu). Wnętrza budynku zostały opracowane w taki sposób, aby podkreślić kwestie funkcjonalne i uwydatnić gradację relacji pomiędzy poszczególnymi pomieszczeniami. Efekt ten uzyskano „dając pomieszczeniom ‘przejściowym’ i pomocniczym tynk, pomieszczeniom z ‘dźwiękiem żywym’ drewno, pomieszczeniom z ‘dźwiękiem odtwarzanym’ białe płyty perforowane”.

Szczególny wyraz artystyczny uzyskała Sala koncertowa. Zastosowane materiały i rozwiązania, podporządkowane w pierwszym rzędzie wymogom akustycznym, zostały starannie przemyślane pod kątem wizualnym. Niewątpliwą wartość artystyczną posiada reprezentacyjny hol wraz z owalną klatką schodową. Jej monolityczna konstrukcja została przełamana poprzez zastosowanie jasnej okładziny i wprowadzenie czarnej, graficznej barierki, która dzięki płynnej linii i niemal całkowitemu przeszkleniu klatki schodowej daje wrażenie atektoniczności.

Wartości historyczne budynku wynikają zarówno z dziejów instytucji, której początki sięgają XIX w., jak i procesu realizacji siedziby uczelni. Uczelnia na trwałe wpisała się w historię polskiej muzyki, a do jej absolwentów należy kilka pokoleń wybitnych kompozytorów i instrumentalistów. Projekt uczelni muzycznej stanowił realizację oczekiwań środowiska muzycznego i miał charakter prestiżowy na skalę państwa. Przedmiotowy gmach stanowi również świadectwo przemian dokonujących się w dziedzinie muzyki, co znalazło odzwierciedlenie w programie użytkowym uczelni. O wartości naukowej budynku świadczy także jego forma architektoniczna, technologia wykonania oraz użyte materiały. Zaproponowana w projekcie konkursowym bryła budynku i rozwiązania funkcjonalno-przestrzenne są przyczynkiem do badań nad polską architekturą modernistyczną w drugiej połowie XX w.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

 

Kamienica Kronenberga przy Miodowej 20 w Warszawie zabytkiem

piątek, 07 czerwca 2019 10:57

Podjąłem decyzję o wpisie do rejestru zabytków kamienicy Samuela Kronenberga, wybudowanej w l. 1818-20, odbudowanej z wykorzystaniem pierwotnych murów obwodowych w l. 1949-50, położonej w Warszawie przy ul. Miodowej 20 z uwagi na zachowane wartości historyczne i artystyczne.

Początki ulicy Miodowej, jako drogi łączącej dwa ważne szlaki – ulicę Senatorską i ulicę Długą sięgają XV w. Pierwotnie nosiła nazwę Przecznej, nazywana była także Miodowną, Miodowniczą i Miodownikowską, a w czasach Księstwa Warszawskiego - ulicą Napoleona. Ukształtowała się ostatecznie w XVII w., jako ulica pałaców arystokracji. Pierwotnie Miodowa nie łączyła się z Krakowskim Przedmieściem. Połączenie tych dwóch ulic i otwarcie dla ruchu kołowego nastąpiło w 1888 r. Nowy odcinek ulicy został nazwany ul. Nowo-Miodową. Zabudowa ulicy została w dużym stopniu zniszczona w 1944 r.

Pierwotną kamienicę przy Miodowej 20 wybudowano w l. 1818-20 wg projektu Fryderyka A. Lessela. Była niemal kopią sąsiedniej kamienicy o numerze 18, różniły się one głównie ilością osi. Przed 1829 r. wybudowano boczną oficynę płd.-wsch., przyłączoną do budynku frontowego, zespolono ze sobą oficyny tylną i płd.-zach. oraz drewniane zabudowania gospodarcze. W poł. XIX w. budynek należał do słynnego finansisty Samuela Kronenberga, następnie do jego syna Leopolda, polskiego bankiera i inwestora, który był także jednym z przywódców „białych” przed powstaniem styczniowym, a w latach 70. zaś do drugiego syna, Władysława. Od 1828 r. w tzw. „domu Kronenberga” znajdował się skład nut i sklep z instrumentami muzycznymi Karola Ludwika Magnusa, kompozytora i wydawcy. Miejsce to, obok księgarni Antoniego Brzeziny, było głównym celem księgarskich odwiedzin Fryderyka Chopina. Kolejną właścicielką posiadłości została Bronisława Rosso, od której w 1898 r. roku odkupił ją kupiec Antoni Pech. Po jego śmierci, w 1933 r., nieruchomość została wystawiona na publiczną licytację, jednak ostatecznie została przejęta przez Grażynę z Pechów Rykaczewską, siostrę Antoniego. W l. 1899-1900 na miejscu zabudowań podwórzowych powstała kolejna oficyna boczna, powiązana z budynkiem frontowym, który nadbudowano o dwa piętra, zmieniając wygląd fasady. W 1944 r. budynek spłonął zachowując mury magistralne. Zgodnie z raportem Wydziału Inspekcji Budowlanej z grudnia 1948 r. budynek był wypalony, miał „w przeważającej części zburzony parter, częściowo mury kapitalne od ulicy do wysokości pierwszego piętra, od podwórka do wysokości drugiego piętra”. Jednak w „Protokole wytrzymałości ścian, fundamentów i elementów konstrukcyjnych budynku przy ul. Miodowej 20” z kwietnia 1949 r., architekt Zenon Różewicz, członek SARP O. Warszawa od 1936 r. i autor przebudowy wnętrz Hotelu Bristol w Warszawie (1952-54 r.) stwierdza, iż „nadają się do całkowitej odbudowy i mogą być włączone do przyszłego budynku jako zupełnie zdrowe i nieuszkodzone fragmenty całości”. W 1948 r. prawo własności czasowej na zasadach promesy otrzymali Maria i Mieczysław Matejakowie, dzierżawiący nieruchomość Władysławowi Polaczkowi. W 1950 r. w posiadanie budynku wszedł Zarząd Państwowych Gospodarstw Rolnych C.Z. P.G.R., w dokumentach jako późniejszy właściciel pojawia się również Spółka pod firmą „Przemysł Mydlarski i Perfumeryjny Fryderyk Puls Spółka Akcyjna i Michalina Litter.

Porządkowanie zniszczonego obiektu rozpoczęto od rozebrania wszystkich oficyn i górnych kondygnacji budynku głównego, pozostałą partię murów parteru i części pierwszego piętra wykorzystano zaś do kreacji nowej kamienicy, powracając do jej pierwotnej, dwupiętrowej formy. Parter, w założeniu projektowym handlowy został jednak odbudowany jako mieszkalny, co argumentowano brakiem chęci mieszkańców do otwierania sklepów w tej okolicy.

Kamienica przy ul. Miodowej 20 przedstawia niewątpliwe wartości historyczne i artystyczne. Jej historyczny plan i lokalizacja dokumentują dawną parcelację jednej z najstarszych części Warszawy, zaś historyzująca forma nawiązuje do przedwojennej szaty architektonicznej ulicy Miodowej. Na walory architektoniczne budynku składają się tradycyjne motywy zdobnicze (gzymsy, obramowania okien, boniowania), wpisujące się w stylistykę lat 50., charakteryzującą budownictwo mieszkaniowe dzielnicy staromiejskiej. Budynek posadowiony jest w pierzei zabudowań ulicy Miodowej, wpisanej do rejestru zabytków województwa mazowieckiego jako założenie urbanistyczne decyzją z 01.07.1965 r. pod numerem rejestru A-297. Jednocześnie znajduje się w strefie buforowej części miasta wpisanej w 1980 r. na listę światowego dziedzictwa UNESCO, jako przykład niemal całkowitej rekonstrukcji historycznego centrum miasta, ukształtowanego na przestrzeni od XIII do XX w., dlatego też stanowi cenne świadectwo dzieła powojennej odbudowy. Kamienica jest również dokumentem działalności polskiego architekta niemieckiego pochodzenia, przedstawiciela klasycyzmu Fryderyka Alberta Lessela, zmarłego w 1822 r. Był on budowniczym rządowym w czasach Królestwa Polskiego, prowadził wiele prac budowlanych w Warszawie, według jego projektów wzniesiono m.in. pałac Branickich, pałac Morsztynów, pałac Szaniawskich czy kamienicę Karola Bürgera. Pomimo, że forma architektoniczna obiektu jest dziełem powojennej odbudowy, wykorzystane ponownie mury magistralne pozwalają zachować symboliczną ciągłość trwania nieruchomości wzniesionej w 1. poł. XIX w., a tym samym traktować obiekt jako cenny dokument przemian architektonicznych oraz historii Warszawy.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Kościół pw. Opatrzności Bożej w Wesołej zabytkiem

środa, 05 czerwca 2019 08:16

Podjąłem decyzję o wpisie do rejestru zabytków budynku kościoła pw. Opatrzności Bożej, wzniesionego w l. 1937-39, terenu przykościelnego i cmentarza, położonych w Warszawie przy ul. ks. Piotra Skargi 2, z uwagi na zachowane wartości artystyczne i historyczne.

W 1933 r. okoliczni mieszkańcy zawiązali Komitet Budowy Kaplicy w Wesołej. W 1935 r. Emanuel Bułhak, dawny właściciel majątku Wesoła, ofiarował Górę Milową pod budowę świątyni oraz projekt budynku wykonany przez zaprzyjaźnionego architekta i badacza antyku – Malgheriniego. Tego samego roku Komitet podjął uchwałę o zaniechaniu budowy kaplicy i o przystąpieniu do budowy kościoła w stylu neoromańskim według ofiarowanego projektu. Adaptację koncepcji powierzono architektowi Konstantemu Sylwinowi Jakimowiczowi. Jesienią w 1937 r. położono ławę fundamentową i wykonano zbrojenie ze stali dostarczonej przez warszawską firmę Elibor. W l. 1938-39 wzniesiono mury z czerwonej cegły dzięki finansowemu wsparciu Emanuela Bułhaka. W sierpniu 1939 r. ukończono w stanie surowym budynek jednonawowy neoromański od południa zamknięty niszą półkolistej absydy, kryty dwuspadowym dachem o drewnianej konstrukcji więźby nakrytej dachówką ceramiczną. Przed wojną nie zrealizowano kampanili i schodów, które miały prowadzić po stromym zboczu skarpy na przedłużeniu ulicy Kościelnej. W latach 50. XX w. powstał chór muzyczny na planie trapezu wsparty na dwóch czworobocznych filarach, schody prowadzące do głównego wejścia oraz budynek zakrystii przylegający do południowego krańca nawy.

W l. 1975-79 na zlecenie ówczesnego proboszcza - ks. Stefana Wysockiego, wystrój i wyposażenie wnętrza kościoła zaprojektował Jerzy Nowosielski. Pod jego kierunkiem, według jego koncepcji przebudowano chór na planie prostokąta, zamurowano boczne okna pod chórem. Między filarami chóru dostawiono cztery okrągłe drewniane kolumny i na podporach rozpięto półkoliste łuki arkad. Wnętrze wypełniono spójnym programem artystycznym składającym się także z ruchomych elementów wyposażenia i szat liturgicznych, będącym współczesną interpretacją bizantyjskiego kanonu wystroju świątyni. Jerzy Nowosielski wykonał polichromie w absydzie, pod chórem muzycznym oraz przedstawienia Drogi Krzyżowej (1978 r.) zawieszone na ścianach nawy. Polichromię stropu i pod chórem zrealizował z pomocą Zbigniewa Benedyktynowicza, witraże wykonała Teresa Reklewska. Uzupełnienie dekoracji świątyni stanowi mozaikowa ceramiczna posadzka.

Budynek z wyjątkiem przebudowy chóru i dobudowy zakrystii, zachował pierwotną formę architektoniczną z częściowym przekształceniem elementów wykończeniowych. W 2004 r. wykonano ocieplenie elewacji. W kolejnych latach w wyniku ocieplenia, a także w związku z nieszczelnością parapetu okna, pojawiły się zawilgocenia murów i fresków pod chórem. W absydzie widoczne jest pęknięcie wzdłuż jej styku ze ścianą nawy.

Na wartość artystyczną budynku kościoła składają się przede wszystkim jego forma i detal. Kompozycja bryły i dopełniający ją detal nawiązują ideowo do architektury romańskiej. Świątynia posiada tym samym indywidualny wyraz artystyczny oraz stanowi cenny przykład adaptacji form historycznych na potrzeby architektury sakralnej schyłku dwudziestolecia międzywojennego. W uznaniu wartości artystycznych wystrój wnętrza kościoła w 2004 r. został wpisany do rejestru zabytków ruchomych. Dekoracje plastyczne autorstwa Jerzego Nowosielskiego stanowią niezwykle cenny przykład kompleksowej realizacji przestrzennej, nawiązującej do koncepcji architektonicznej świątyni, ale też wnoszą w jej obręb nową jakość i podkreślają walory pierwotnych rozwiązań architektonicznych. Koncepcja budynku włoskiego architekta Malgheriniego i pół wieku późniejszy program wystroju autorstwa Nowosielskiego czerpią z tradycji architektury wczesnochrześcijańskiej oraz korespondują ze sobą i dopełniają się wzajemnie. O historycznej wartości kościoła, cmentarza i terenu przykościelnego decyduje związek z wybitnymi osobistościami zasłużonymi dla Wesołej: Emanuelem Bułhakiem (1865-1943) fundatorem ziem pod budowę m.in. kościoła i klasztoru w Rembertowie, kolekcjonerem, miłośnikiem starożytności, znawcą filozofii i teologii, autorem przekładu łacińskich dzieł św. Dionizego Areopagity i autorem jego monografii; Konstantym Sylwinem Jakimowiczem (1879 1960) wybitnym warszawskim architektem, członkiem Rady Prymasowskiej Odbudowy Kościołów Warszawy, autorem odbudowy m.in. kościoła NMP na Nowym Mieście (w tym opracowania zejścia od kościoła do wybrzeża), projektantem kilkunastu budowli sakralnych historyzujących i modernistycznych (m.in. kaplica w Przytulisku przy Wilczej 7, kościoły w Jazgarzewie, Blachowni), obiektów użyteczności publicznej, domów i willi; Jerzym Nowosielskim (1923-2011) profesorem Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, jednym z najważniejszych polskich malarzy 2. poł. XX w., posługującym się niezwykłym językiem form plastycznych wyrosłym z surrealizmu i abstrakcji oraz malarstwa ikonowego.

Budynek kościoła wraz z cmentarzem i terenem przykościelnym jest również cennym dokumentem historii Wesołej, kształtowania się lokalnej społeczności i układu przestrzennego tej części dzielnicy. Góra Milowa do dziś zachowała funkcję sakralną mimo dalszej stopniowej zabudowy: w latach 50. obok kościoła wybudowano dzwonnicę, na zboczu wydmy założono cmentarz (pierwszy pochówek pochodzi z 1952 r.), w l. 1981 1987 r. powstał dom rekolekcyjny na tyłach kościoła. Całe założenie stanowi zespół o walorach krajobrazowych - naturalne warunki ukształtowania terenu wraz z szatą roślinną zostały wykorzystane jako przestrzeń ekspozycji świątyni, a jej bryła od kilkudziesięciu lat stanowi dominujący akcent architektoniczny w okolicy.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

prof. dr hab. Jakub Lewicki
Mazowiecki Wojewódzki
Konserwator Zabytków

 

Strona 8 z 296

«PoczątekPoprzednia12345678910NastępnaOstatnie»
Archiwum aktualności:
Polecamy również:

muwz_g
bskz_g
mkdn_g
muwz_g