Willa z lat 20. XX wieku w Pionkach zabytkowa

środa, 22 listopada 2017 16:29

Jakub Lewicki – Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków podpisał decyzję o wpisie do rejestru zabytków budynku dawnej willi dyrektora naczelnego Państwowej Wytwórni Prochu przy ul. Radomskiej 7 w Pionkach, z uwagi na zachowane wartości artystyczne i historyczne.

W 1922 r. podjęto decyzję o budowie na terenie wsi Zagożdżon (obecnie miasto Pionki), zlokalizowanej w puszczy kozienickiej, przy linii kolejowej Radom - Dęblin zakładów produkujących proch i materiały kruszące na potrzeby wojska. Rok później rozpoczęto budowę Wytwórni Prochu i Materiałów Kruszących (późniejsza nazwa zakładów: Państwowa Wytwórnia Prochu). Na wydzielonym terenie powstały w sposób zaplanowany obiekty fabryczne, administracyjne, użyteczności publicznej i budynki mieszkalne, ugrupowane w Kolonię Urzędniczą i Robotnicze. Kolonia Urzędnicza składała się z domów dyrektorskich, dworków urzędniczych, wielomieszkaniowych domów urzędniczych, ogródków działkowych i kasyna urzędniczego. Budynki zaprojektowano w biurze projektów przy powstających zakładach w Zagożdzonie. Kierownikiem biura w latach 1922-39 był inż. arch. Eugeniusz Czyż (1879-1953). Ukończył politechnikę w Rydze, pracował wiele lat na terenie Rosji. Okres pracy w Zagożdżonie – Pionkach był najbardziej twórczym w jego karierze. Zaprojektował ok. 100 budynków mieszkalnych i 500 obiektów fabrycznych. W ich architekturze pojawiły się formy należące do najważniejszych kierunków architektonicznych występujących w Polsce międzywojennej (styl „dworkowy”, historyzm wykorzystujący formy neobarokowe, neorenesansowe, modernizm), czego efektem jest cenny zespół budowlany z indywidualnymi i oryginalnymi realizacjami architektonicznymi.

Architektura budynku dawnej willi dyrektora naczelnego PWP nawiązuje do willi barokowej, czerpie z licznych form klasycznych, podkreślających dekoracyjność i monumentalność budynku poprzez ich zwielokrotnienie i uwydatnienie. Willa usytuowana była na hektarowej działce z podjazdem od frontu i ogrodem od południa. Wewnątrz posiadała obszerną kuchnię, spiżarkę, pokoje dla służby, duży hall, jadalnię, salon i gabinet dyrektora na parterze. Na piętrze znajdowała się łazienka i pokoje prywatne. Na poddaszu znajdowały się pokoje gościnne. Do dzisiaj zachował się układ z dwoma klatkami schodowymi oraz holem, gdzie istnieje drewniany, przeszklony przedsionek, dekoracyjnie ukształtowany oraz ozdobne sztukaterie. W głównej klatce schodowej występują drewniane schody z ażurową balustradą. W narożniku płd.- wsch. jest usytuowana druga klatka schodowa. Obecnie w budynku mieści się siedziba filii biblioteki pedagogicznej w Radomiu.

Obiekt posiada oryginalną architekturę. Odznacza się autentyzmem substancji zabytkowej i występowaniem bogatego detalu architektonicznego. Po 1945 r. nie nastąpiły żadne przekształcenia budowlane w zakresie bryły, gabarytu, murów obwodowych, rozwiązań stylistycznych elewacji, pierwotnego układu otworów okiennych i drzwiowych. Zmiany wewnątrz budynku dostosowywano do potrzeb powojennych funkcji budynku. Willa należy do grupy najcenniejszych obiektów budowlanych w Pionkach, które stanowią materialny dokument najważniejszego etapu w rozwoju miejscowości, czyli lat 1922-39. Architektura międzywojenna nadal decyduje o obliczu architektonicznym i przestrzennym znacznego obszaru dzisiejszego miasta Pionki. Poza tym, przedmiotowy budynek stanowi istotny element całego założenia dawnej Państwowej Wytwórni Prochu oraz zespołu budowlanego tzw. Kolonii Urzędniczej.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.


Agnieszka Żukowska
Rzecznik Prasowy
Mazowieckiego Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków


 

Budynek dworca z 1925 r. w Pionkach zabytkiem

środa, 22 listopada 2017 16:25

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków – Jakub Lewicki podpisał decyzję o wpisie do rejestru zabytków budynku dworca kolejowego z 1925 r., usytuowanego przy ul. Zwycięstwa 1a w Pionkach, z uwagi na zachowane wartości artystyczne i historyczne.

W 1883 r. ukończono budowę linii kolejowej Iwanogród (Dęblin) – Dąbrowa Górnicza na odcinku do Kielc. Początkowo funkcjonowały stacje w Garbatce, Jedlni i Radomiu. Stacja Zagożdżon (obecnie Pionki) powstała w kolejnym etapie rozbudowy linii kolejowej.

W 1922 r. podjęto decyzję o budowie na terenie wsi Zagożdżon (obecnie Pionki) zakładów produkujących proch i materiały kruszące na potrzeby wojska. Rok później rozpoczęto budowę Wytwórni Prochu i Materiałów Kruszących, w tym bocznicy kolejowej łączącej zakład ze stacją Zagożdżon. W następnych latach powstało wiele obiektów fabrycznych, mieszkalnych i publicznych. Na stacji kolejowej w 1925 r. wzniesiono nowy dworzec w miejsce baraku, co przyczyniło się do rozwoju tej części wsi i połączenia z osadą fabryczną rozciągającą się wzdłuż linii kolejowej na długości 3 km (w 1932 r. zmieniono nazwę wsi Zagożdzon na Pionki).

Dworzec wybudowano na skarpie opadającej w kierunku południowym. Wewnątrz znajduje poczekalnia z dwoma kolumnami wspierającymi żelbetowy strop i dekoracyjna posadzka. Od strony peronów do poczekalni prowadzi wewnętrzny, drewniany, przeszklony przedsionek. W poczekalni i innych pomieszczeniach parteru znajdują się drewniane lamperie. Zachowało się 5 pieców kaflowych, drzwi główne wejściowe od strony płd. dwuskrzydłowe, płycinowe. Z przedsionka od strony miasta prowadzi klatka schodowa ze schodami zabiegowymi, lastrykowymi. Na spocznikach jest posadzka. Zachowała się także balustrada ażurowa, stalowa, dekoracyjna z poręczą drewnianą. Na drugiej kondygnacji i na poddaszu mieszczą się lokale mieszkalne. Więźba dachowa jest drewniana.

W okresie przedwojennym na piętrze budynku działała restauracja. Obecnie obiekt pełni funkcje mieszkalne i kolejowe (funkcjonuje poczekalnia i kasa kolejowa). Przeprowadzone przebudowy i remonty nie wpłynęły negatywnie na wygląd budynku, jego bryłę, gabaryty oraz wystrój elewacji, z wyjątkiem częściowej wymiany stolarki okiennej i usunięcia attyki. Zachował on więc generalnie autentyzm zewnętrznej formy, jak również oryginalnej substancji budowlanej. Piętro i poddasze zaadaptowano na lokale mieszkalne. W budynku zachował się wystrój i układ poczekalni oraz klatka schodowa w oryginale.

Obiekt został wzniesiony w tzw. stylu dworkowym, który funkcjonował w ramach szerokiego nurtu narodowego w architekturze międzywojennej (głównie w latach 20. XX w.). Styl dworkowy utożsamiany z polskością był mocno propagowany przez władze państwowe, miał tez służyć odbudowie miast i wsi po wieku zaborów. Powstawały w tej stylistyce liczne domy urzędnicze, budynki użyteczności publicznej, w szczególności dworce kolejowe oraz domy ziemiańskie i mieszczańskie. Pojawiły się nawet wzorniki form architektonicznych w tym zakresie. Dworzec w Zagożdżonie wybudowano wg wzornika Ministerstwa Robót Publicznych.

Głównymi cechami stylu dworkowego były wg Stefana Szyllera wysoki, łamany czterospadowy dach, rozłożystość bryły, neorenesansowe czy neobarokowe szczyty czy też klasycystyczny portyk kolumnowy. Obiekt wpisuje się w ten schemat oraz nawiązuje stylistycznie do powstałej w latach 20. XX w. zabudowy Kolonii Robotniczej i Urzędniczej przy Wytwórni Prochu i Materiałów Kruszących i innych ważnych realizacji z tego okresu w miejscowości Zagożdżon, m.in. budynku kasy chorych, 1925 r., kościoła pw. św. Barbary, 1929-33.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.


Agnieszka Żukowska
Rzecznik Prasowy
Mazowieckiego Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków


 

Kolejny zabytek w Warszawie

piątek, 17 listopada 2017 16:41

Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków – Jakub Lewicki podpisał decyzję o wpisie do rejestru zabytków kamienicy Jana Meyera, wzniesionej w latach 90. XIX wieku, położonej przy ul. Wilczej 65 w Warszawie z uwagi na zachowane wartości artystyczne i naukowe.

Kamienica została wzniesiona ok. 1890-97 roku dla Jana Meyera, właściciela zakładów tytoniowych, który posesję pod planowaną inwestycję nabył w 1883 roku od Antoniego Babickiego, dysponującego zespołem działek położonych w obrębie końcowego odcinka ul. Wilczej.

Obiekt ilustruje późno XIX-wieczne zasady urbanistyki, prezentując charakterystyczny dla tego okresu układ przestrzenny z okazałą częścią frontową uzupełnioną zespołem oficyn okalających wewnętrzne podwórze, wyjątkowo obszerne jak na standardy śródmiejskiej zabudowy tego czasu. Współtworzy tym samym wielkomiejski, stylistycznie zróżnicowany charakter ulicy Wilczej, zaś w zakresie planu, systemu komunikacji wewnętrznej i wystroju jest wartościowym przykładem określonych rozwiązań budowlanych i stylistycznych, co świadczy o wartościach naukowych obiektu. Historyczna posesja kamienicy, uwzględniona na dawnych rysunkach parcelacyjnych i na planach lindleyowskich oraz udokumentowana na kolejnych mapach i fotografiach lotniczych, przetrwała do dziś w swym oryginalnym kształcie. Tym samym odzwierciedla parcelację tej części Śródmieścia, co decyduje o jej walorze dokumentacyjnym. Zarówno sposób zagospodarowania posesji, jak i charakter wystroju świadczy o zamożności inwestora i kunszcie projektanta, co przełożyło się na wysoki poziom koncepcji architektonicznej i realizacji. Wartości artystyczne budynku koncentrują się w utrzymanej w eklektycznej konwencji fasadzie z obfitym detalem rzeźbiarsko-architektonicznym, prezentującym bogactwo motywów ornamentalnych, wśród których znalazło się także odniesienie do osoby właściciela w postaci wyeksponowanych w centrum kompozycji inicjałów. Walory te przejawiają również w jakości opracowania zachowanych wnętrz (ozdobne formy balustrad i stolarki drzwiowej, częściowo zachowane zdobienie ścian, stopni i wykończenie posadzek). Całość składa się na bogaty repertuar rozwiązań dekoracyjnych i materiałowych stosowanych w eklektycznej kamienicy warszawskiej końca XIX wieku.

Decyzja nie jest ostateczna. Stronom przysługuje odwołanie do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.


Agnieszka Żukowska
Rzecznik Prasowy
Mazowieckiego Wojewódzkiego
Konserwatora Zabytków


 

Strona 1 z 250

«PoczątekPoprzednia12345678910NastępnaOstatnie»
Archiwum aktualności:
Polecamy również:

muwz_g
bskz_g
mkdn_g
muwz_g